Serum çeşitleri nelerdir, hangi serum ne işe yarar?

Serum çeşitleri içeriklerine göre ayrılır. En sık kullanılanlar serum fizyolojik, Ringer laktat gibi dengeli elektrolit serumları ve şekerli (dekstrozlu) serumlardır. Hepsi damar yoluyla vücuda su verir; aralarındaki fark suyla birlikte verilen tuz, mineral ve şeker miktarındadır.

Serum ne işe yarar?

Serum, damar yoluyla verilen steril bir sıvıdır. Temel işi; ishal, kusma, ateş, yoğun terleme ya da yeterince su içememe nedeniyle kaybedilen sıvıyı ve tuzu yerine koymaktır. Ağızdan sıvı alınamadığında ya da kayıp hızlı olduğunda damar yolu daha güvenilir bir seçenektir.

Dünya Sağlık Örgütü, ishale bağlı sıvı kaybında temiz su, tuz ve şekerden oluşan ağızdan sıvı karışımlarını önerir; damar yoluyla sıvıyı ise ciddi sıvı kaybı için ayırır. İçtiğini tutabilen bir kişide serum her zaman ilk adım olmaz.

Serumun sınırlarını da bilmek gerekir. Grip virüsünü ya da bir enfeksiyonu ortadan kaldırmaz, kansızlık veya tiroit bozukluğu gibi halsizlik nedenlerini tedavi etmez. Sıvı eksikliği giderildiğinde kişi kendini daha iyi hissedebilir. Altta yatan bir hastalık varsa ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Serum fizyolojik ne işe yarar?

Serum fizyolojik halk arasında tuzlu su olarak da bilinir. İçinde, kandaki tuz oranına yakın yoğunlukta sodyum klorür bulunur. Bu yüzden kan sıvısıyla uyumludur ve damar içindeki sıvı hacmini destekler.

Genellikle şu durumlarda kullanılır:

• İshal ve kusmaya bağlı su ve tuz kaybı
• Ateş ya da sıcakta uzun süre kalmaya bağlı sıvı kaybı
• Birkaç gün boyunca yeterince su içememek
• Grip gibi hastalıklarda içilen sıvının yetersiz kalması

Serum fizyolojik tuz içerdiği için kalp yetmezliği, böbrek hastalığı ya da kontrol altında olmayan yüksek tansiyonu olan kişilerde miktarı ve akış hızı dikkatle ayarlanır.

Ringer laktat ve elektrolitli serum ne zaman kullanılır?

Dengeli elektrolit serumları sodyum ve klorun yanında potasyum ve kalsiyum gibi mineraller de içerir. Ringer laktat bu grubun en bilinen örneğidir. Bileşimi kan sıvısına serum fizyolojikten daha yakın olduğu için özellikle fazla miktarda sıvı verilmesi gerektiğinde tercih edilebilir.

İshal ve kusmada vücut su ile birlikte sodyum ve potasyum gibi tuzları da kaybeder. Elektrolitli serumlar bu kayıpları dengeli biçimde karşılamaya yardımcı olur.

Ringer laktattaki laktat karaciğerde işlenir. Bu nedenle ağır karaciğer hastalığı olan kişilerde, potasyum içerdiği için de bazı böbrek hastalarında farklı bir serum seçilebilir.

Şekerli (dekstrozlu) serum ne işe yarar?

Şekerli serum, suyun içinde dekstroz adı verilen bir şekerin çözülmesiyle hazırlanır. Verildikten sonra şeker vücut tarafından kullanılır ve geriye su kalır. Böylece şekerli serum sıvıyla birlikte bir miktar enerji de sağlar.

Bulantı ya da iştahsızlık nedeniyle birkaç gündür yeterince yemek yiyemeyen kişilerde sıvı ve enerji desteği için kullanılır. Sağladığı enerji sınırlıdır ve bir öğünün yerini tutmaz.

Şekerli serum tek başına tuz kaybını karşılamaz. İshal ve kusmada çoğu zaman tuzlu serumlarla birlikte ya da şeker ve tuzu bir arada içeren karışık serumlar şeklinde kullanılır. Şeker hastalığı olan kişilerde kan şekerini yükseltebileceği için tercih edilmeyebilir ya da dikkatle kullanılır.

Serumun içine vitamin eklenebilir mi?

Evet. B grubu vitaminleri ve C vitamini serumun içine eklenebilir. B grubu vitaminleri serumu sarımsı bir renge boyar; halk arasında “sarı serum” denmesinin nedeni budur. Rengin serumun etkisiyle bir ilgisi yoktur.

NHS, çoğu insanın ihtiyaç duyduğu vitamin ve mineralleri çeşitli ve dengeli bir beslenmeyle alabileceğini belirtir. Vitamin eklenmesi daha çok yeterince beslenemeyen ya da kusma ve ishal nedeniyle bir süredir ağızdan bir şey alamayan kişilerde anlamlıdır. Dengeli beslenen ve eksikliği olmayan bir kişide ek vitaminin belirgin bir fark yaratması beklenmez.

Hangi serumun verileceğine nasıl karar verilir?

Serumun türü ve miktarı kişiye göre seçilir. Aynı şikâyeti olan iki kişiye farklı serumlar uygun olabilir. Karar verilirken şunlara bakılır:

• Şikâyetin ne olduğu ve ne zamandır sürdüğü
• Kişinin ağızdan sıvı alıp alamadığı
• Kalp, böbrek ya da karaciğer hastalığı, şeker hastalığı veya yüksek tansiyon olup olmadığı
• Düzenli kullanılan ilaçlar, özellikle idrar söktürücüler ve tansiyon ilaçları
• Bilinen alerjiler
• Uygulamadan önce ölçülen tansiyon ve kişinin genel durumu

Sağlık Bakanlığı hastanelerinin bilgilendirmeleri de bilinçsiz serum kullanımına karşı uyarır. Değerlendirme yapılmadan takılan serum; damar yolu bölgesinde enfeksiyon ya da damar iltihabına, alerjik tepkiye ve kalp ya da böbrek hastalarında vücutta sıvı birikmesine yol açabilir. Bu yüzden telefonda ilk olarak hastanın bilinen hastalıklarını, ilaçlarını ve alerjilerini soruyoruz.

Ankara’da evde serum

Ankara Evde Sağlık Hizmetleri olarak evde en sık serum fizyolojik, dengeli elektrolit serumları ve şekerli serumlar uyguluyoruz. Gerektiğinde serumun içine B grubu vitaminleri ve C vitamini eklenebilir. Sağlık personelimiz serum ve steril, tek kullanımlık malzemelerle Ankara’nın 25 ilçesinde evinize ya da iş yerinize gelir; tansiyonunuzu ve genel durumunuzu kontrol eder, damar yolunu açar ve serum bitene kadar uygulamayı takip eder. Durumunuz evde uygulamaya uygun görünmüyorsa uygulama başlatılmaz ve sizi bir hastaneye yönlendiririz.

Hattımız 7 gün 24 saat açıktır. 0539 789 06 78 numarasından arayabilir ya da WhatsApp’tan yazabilirsiniz; ziyaret saatini aynı görüşmede belirliyoruz. Hizmet verdiğimiz ilçeler hizmet bölgeleri sayfasındadır.