Susuz kalma (dehidrasyon) belirtileri nelerdir, ne zaman serum gerekir?

Susuz kalma (dehidrasyon), vücudun aldığından fazla sıvı kaybetmesidir. İlk belirtiler susama, ağız kuruluğu, koyu sarı idrar, idrara seyrek çıkma, baş ağrısı, baş dönmesi ve yorgunluktur. Hafif susuzluk çoğu zaman sıvı içerek düzelir; içtiğini tutamayan ya da sıvı kaybı süren kişilerde serum gerekebilir.

Susuz kalma belirtileri nelerdir?

NHS’in yetişkinler için sıraladığı belirtiler şunlardır:

• Susama
• Baş ağrısı, sersemlik ya da baş dönmesi
• Koyu sarı ve keskin kokulu idrar
• Her zamankinden seyrek idrara çıkma
• Yorgunluk ve halsizlik
• Ağız, dudak ve dilde kuruluk
• Gözlerin çökük görünmesi

İdrarın rengi en kolay izlenebilecek işarettir. Açık sarı idrar yeterli sıvı aldığınızı gösterir. Koyulaşan ve azalan idrar, sıvı alımını artırmanız gerektiğinin ilk uyarısıdır.

Yaşlılarda belirtiler daha sessiz seyredebilir. Susama ve ağız kuruluğu belirgin olmayabilir; halsizlik, iştahsızlık, unutkanlıkta artış ya da her zamankinden fazla uyuma öne çıkabilir.

Vücut susuz kalınca ne olur?

Vücut sıvı kaybettiğinde damarlardaki kan hacmi azalır. Tansiyon düşmeye, kalp daha hızlı atmaya başlar; ayağa kalkarken baş dönmesi bu yüzden sık görülür. Böbrekler suyu tutmaya çalışır, idrar azalır ve koyulaşır.

Sıvıyla birlikte sodyum ve potasyum gibi tuzlar da kaybedildiğinde halsizlik, kas krampları ve dikkat dağınıklığı eklenebilir. Kayıp ilerledikçe kişi uykuya eğilimli hale gelebilir ve bilinci bulanıklaşabilir. NHS, ağır susuz kalmanın şok adı verilen ciddi bir tabloya yol açabileceğini belirtir.

Susuz kalmaya ne yol açar, kimler daha risklidir?

Yetişkinlerde susuz kalma çoğu zaman şu durumlarla ortaya çıkar:

• İshal ve kusma
• Ateş
• Sıcak havada ya da güneşte uzun süre kalmak
• Egzersiz sonrası yoğun terleme
• Fazla alkol tüketmek
• İdrar söktürücü ilaçlar
• Kontrol altında olmayan şeker hastalığı

NHS, yaşlıları ve su içmek için başkasının yardımına ihtiyaç duyan kişileri risk grubunda sayar. Yaşla birlikte susama hissi azalır. İdrar kaçırma kaygısıyla su içmekten kaçınmak, idrar söktürücü ya da tansiyon ilacı kullanmak riski artırır. Yaşlı bir yakınınızın gün içinde ne kadar sıvı aldığını ve ne sıklıkla tuvalete gittiğini takip etmek susuzluğu erken fark etmenizi sağlar.

Ankara’nın yazları sıcak ve kuru geçer. Temmuz ve ağustosta gün boyu dışarıda çalışanlar, uzun yol yapanlar ve evde tek başına yaşayan yaşlılar sıvı kaybını fark etmeden susuz kalabilir.

Susuz kalınca önce ne yapılmalı?

Hafif susuzluk çoğu zaman ağızdan sıvıyla düzelir. NHS’in önerileri şöyle özetlenebilir:

• Su için. Bulantınız varsa küçük yudumlarla başlayın ve miktarı yavaş yavaş artırın.
• Kafeinli içeceklerden ve alkolden uzak durun.
• İshal ya da kusmayla çok sıvı kaybediyorsanız ağızdan alınan sıvı ve tuz tozlarını (oral rehidrasyon tuzları) eczacınıza danışın.

Dünya Sağlık Örgütü de ishale bağlı sıvı kaybında temiz su, tuz ve şekerden oluşan bu karışımları önerir. Serin bir ortamda dinlenmek ve güneşten uzak durmak da toparlanmayı kolaylaştırır.

Dehidrasyonda ne zaman serum gerekir?

Ağızdan sıvı alınabildiği sürece serum çoğu zaman gerekmez. Şu durumlarda damar yoluyla sıvı vermek daha uygun olabilir:

• Kusma nedeniyle içilen sıvının geri gelmesi
• İshal ya da kusmanın sürmesi ve kaybın içilen sıvıdan fazla olması
• Sıvı almaya rağmen belirgin halsizlik ve ayağa kalkınca geçmeyen baş dönmesi
• İdrarın belirgin şekilde azalması
• Yaşlı ya da yatağa bağlı bir hastanın yeterince su içememesi

Serum, kaybedilen su ve tuzu doğrudan damar yoluyla yerine koyar. Çoğunlukla serum fizyolojik ya da dengeli elektrolit serumları kullanılır; yemek yiyemeyen kişilerde şekerli serum eklenebilir. Türü ve miktarı kişinin şikâyeti, yaşı ve kalp, böbrek ya da şeker hastalığı gibi durumları değerlendirilerek belirlenir. Kalp ya da böbrek hastalığı olanlarda fazla sıvı da sorun yaratabileceği için miktar dikkatle ayarlanır.

Hangi belirtilerde beklemeden bir sağlık kuruluşuna başvurulmalı?

Bazı belirtiler susuzluğun ağırlaştığını gösterir ve evde serumla takip edilmemelidir. Şunlardan biri varsa vakit kaybetmeden en yakın sağlık kuruluşuna başvurun:

• Bilinç bulanıklığı, her zamankinden fazla uykululuk ya da zor uyandırılma
• Soğuk, soluk, gri ya da alacalı cilt; dudaklarda ya da dilde morarma
• Nefes almakta zorlanma ya da çok hızlı nefes alıp verme
• Kanlı ishal ya da kanlı kusma

NHS bu durumda kişinin kendisinin araç kullanmamasını önerir. Bir yakınınızın sizi götürmesini sağlayın ve kullandığınız ilaçları yanınıza alın.

Ankara’da evde serum

Ankara Evde Sağlık Hizmetleri olarak susuz kalma, ishal ve kusmaya bağlı sıvı kaybında Ankara’nın 25 ilçesinde evinize ya da iş yerinize geliyoruz. Telefonda ilçenizi, şikâyetinizi, kullandığınız ilaçları, alerjilerinizi ve bilinen hastalıklarınızı soruyoruz. Sağlık personelimiz serum ve steril, tek kullanımlık malzemelerle gelir; tansiyonunuzu ve genel durumunuzu kontrol eder, damar yolunu açar ve serum bitene kadar takip eder. Uygulama, serumun miktarına ve akış hızına göre yarım saat ile birkaç saat arasında sürer. Durumunuz evde uygulamaya uygun görünmüyorsa uygulama başlatılmaz ve sizi bir hastaneye yönlendiririz.

Hattımız 7 gün 24 saat açıktır; gece ve hafta sonu da ziyaret planlıyoruz. 0539 789 06 78 numarasından arayabilir ya da WhatsApp’tan yazabilirsiniz.